Ivar en Floris zeilden 8 jaar lang de wereld rond voor duurzaamheid: ‘Op zee beseften we hoe kwetsbaar we zijn’

SOEST In een wereld waarin hitterecords, extreme droogten en bosbranden door klimaatverandering het nieuws lijken te domineren, is het soms prettig te kijken naar wat wél goed gaat. De Sailors for Sustainability deden dat, liefst acht jaar lang, tijdens een wereldreis met hun zeilboot. Vanaf vandaag staan ze op SAIL Amsterdam met hun verhaal.

Door Yara Hooglugt

Het was juni 2016 toen de in Soest geboren en getogen Ivar Smits en zijn partner Floris van Hees besloten de voordeur van hun woning in Amsterdam voorlopig achter zich dicht te trekken en een leven op zee aan te gaan met z’n tweeën. Op hun route wilden ze zich laten leiden door duurzaamheidsoplossingen over de hele wereld, om mensen te laten zien hoe mens en natuur in verschillende landen in harmonie met elkaar samenleven zonder daarbij de planeet te schaden. Acht jaar later, in de herfst van 2024, meerden ze weer in Amsterdam aan met hun klassieke zeiljacht Lucipara 2. Met zoveel inspirerende verhalen dat je, als je door je oogharen kijkt, weer een beetje kunt gaan geloven dat we de planeet nog kunnen redden met z’n allen.

,,Wij zijn zelf in elk geval veel hoopvoller teruggekomen dan toen we vertrokken”, vertelt Ivar Smits. ,,Natuurlijk lijkt het glas soms halfleeg, maar het goede nieuws is dat het nog niet te laat is om te beschermen wat we hebben en te werken aan de versterking van de natuur.” Hun reis leidde de ‘Sailors for Sustainability’, zoals ze zichzelf noemen, eerst via Scandinavië naar de Atlantische Oceaan. Vervolgens deden ze onder andere Zuid-Amerika, Nieuw-Zeeland, Namibië, de Caraïben, de Amerikaanse oostkust, Groenland en IJsland aan, op zoek naar positieve duurzaamheidsinitiatieven waar mensen zich in kunnen herkennen.

DUURZAME LANDBOUW

,,De duurzame pioniers die we hebben ontmoet over de hele wereld waren van alle generaties”, legt Smits uit. ,,Niet alleen de jongeren, die doorgaans meer openstaan voor vernieuwing en verandering, maar ook zeker de oudere generaties. Neem bijvoorbeeld Ernst Götsch: een boer die 35 jaar geleden uit Zwitserland vertrok om in Brazilië een kaal stuk land te transformeren tot een productief voedselbos met goede cacao en andere gewassen. Hij heeft een heel eigen duurzame landbouwtechniek ontwikkeld, waarmee hij in Brazilië tegen de stroom in durft te zwemmen.”

In Brazilië ontmoetten de zeilers ook de inspirerende professor Irene Cardoso, die zich al jarenlang bezighoudt met het verbeteren van de bodemgezondheid en het bodemleven, vult Van Hees aan: ,,Zij heeft ons allerlei projecten laten zien waar uitgeputte grond, die jarenlang is mishandeld door de inzet van landbouwgif en kunstmest, weer tot leven is gewekt dankzij natuurlijke methoden. Door herbeplanting met lokale grassen en planten bijvoorbeeld, waardoor weer een natuurlijke balans in het ecosysteem is opgebouwd.”

CONTRASTEN

Hoe hoopvol ook; Smits en Van Hees zagen ook de contrasten die samenlevingen over de hele wereld al decennialang typeren: ,,We hebben heel veel wildlife gezien, mooie bossen en prachtige koralen, maar ook veel natuurschade en ellende”, zegt Smits. ,,Dan hadden we net een prachtig strandje bezocht met palmbomen en gezond koraal in zee. Vervolgens zeilden we twee eilanden verderop en zagen we een strand bezaaid met plastic afval, of een volledig dood koraalrif. Ja, dan zakt de moed je wel even in de schoenen.”

Van Hees: ,,Ik kan het me ook heel goed voorstellen dat mensen moedeloos zijn en hun eigen invloed niet kunnen zien. Hoe kom je weer in contact met de natuur, en met elkaar, als je om je heen alleen maar ellende ziet of in het huidige medialandschap überhaupt niet meer weet wat je moet geloven?” Het is precies voor mensen met dit soort vragen, dat de zeilers hebben willen aantonen wat er allemaal mogelijk is. ,,Want wat we nu juist nodig hebben, is mensen die in actie komen. Wij zien dat het helpt om klein te beginnen. Kies een onderwerp waar je gevoel bij hebt. De een zegt: ik pak de fiets, de ander voelt er meer bij om een appelboom in de tuin te zetten en weer een ander wordt lid van Herenboeren Soest. Genoeg lokale voorbeelden die verschil maken.”

De een zegt: ik pak de fiets, de ander voelt er meer bij om een appelboom in de tuin te zetten en weer een ander wordt lid van Herenboeren Soest

AFHANKELIJK

De urgentie van die appelboom of fiets kan in het rijke en comfortabele Nederland voor sommigen misschien wat abstract voelen. ,,Dat wij afhankelijk zijn van de natuur: dat besef raak je al snel kwijt. Wij zelf soms ook”, zegt Smits. ,,Maar dat het hier daadwerkelijk om het voortbestaan van gezonde ecosystemen en dus ook van mensen gaat; daarvan raakten we pas echt weer doordrongen op momenten dat we met inheemse bevolkingsgroepen spraken. De Maori bijvoorbeeld, zien ons mens veel meer als beschermheer van de natuur. De natuur kun je je niet toe-eigenen; wij zijn onderdeel van de natuur. Het is onze verantwoordelijkheid om die in goede staat door te geven aan volgende generaties; daar is het voortbestaan van de mens van afhankelijk. De Aboriginals omschreven het mooi: If you take care of your country, your country takes care of you.”  

KLEIN BEGINNEN

Gedurende de acht jaar dat ze op reis waren, hielden Smits en Van Hees hun ervaringen nauwgezet bij in een blog. Eenmaal terug in Nederland gingen ze aan de slag met het uitwerken van die verslagen tot een boek: een bundeling van de duurzame oplossingen die ze tegenkwamen om anderen te inspireren hun steentje bij te dragen. Van Hees: ,,Dat kan dus al heel simpel, door je eigen tas of bakje mee te nemen naar de supermarkt, minder vlees te eten en minder spullen te kopen. Wij hebben zelf ervaren hoe fijn het is om minder spullen te hebben. 

Wij verlieten ons huis, verkochten onze auto’s en verzamelden zo min mogelijk spullen op onze boot. Die spullen hebben we ingeruild voor tijd en ervaringen, en dat hebben we als heel bevrijdend ervaren.” Smits: ,,Veel mensen voelen zich overweldigd door de vele aspecten van de klimaatcrisis waardoor ze soms overdonderd worden. Wat maakt het nou uit wat ik doe?, denken ze. Maar heel veel druppeltjes bij elkaar koelen de gloeiende plaat echt af.” Smits wijst ook op de vele zonnepanelen die Soest inmiddels rijk is: wat hem betreft een mooi voorbeeld van lokaal besef dat we minder fossiele energie moeten verbruiken. ‘In het groot’ kwamen ze een interessant zonnepanelenproject tegen in Andalusië, in Zuid-Spanje. Smits: ,,Andalusië is een heel zonnige regio. Ze hadden daar grote rijen kromme spiegels neergezet, die het zonlicht reflecteren op een buis waar synthetische olie doorheen stroomt. Die hete olie, verwarmd door de zon dus, wordt weer gebruikt om elektriciteit op te wekken. Het was een hartstikke leuk bezoek aan dit project; we werden rondgeleid door een jonge enthousiaste ingenieur die ons van alles uitlegde. De hete olie slaan ze op in geïsoleerde tanks, waardoor ook ‘s nachts elektriciteit kan worden opgewekt als de zon onder is.”

Op de spiegelgladde zee realiseerden we ons hoe kwetsbaar we zijn

STORM

In hun boek, dat de titel ‘Overstag’ heeft, komen behalve duurzame oplossingen ook boeiende reisverslagjes aan bod. Er werd namelijk ook vaak genoeg ‘gewoon genoten’. ,,We hebben heel veel zeedieren gezien bijvoorbeeld”, zegt Van Hees. ,,Albatrossen, walvissen, dolfijnen. En er gingen prachtige nachten voorbij dat we op een spiegelgladde zee in totale stilte naar de sterrenhemel lagen te kijken. Op zo’n moment realiseerden we ons ook hoe kwetsbaar we zijn. Die zeedieren hebben niets nodig om te overleven, alleen zichzelf. Wij zouden het zonder onze hulpmiddelen, zoals de boot, onze kleding en eten, geen tien minuten volhouden op open zee.” Die kwetsbaarheid ervoeren de zeilers ook op een aantal penibele momenten, vertellen ze. Van Hees: ,,Bijvoorbeeld toen we onderweg waren naar Nieuw-Zeeland en in de weermodellen zagen dat er een storm aan zat te komen. We waren al onderweg en konden geen kant op, dus we moesten ons voorbereiden op mogelijk gevaar. Het angstige is dat we niet wisten wat de omvang van de storm zou worden, hoe groot de golven zouden zijn, of de boot het aankon en ook: of wij het aankonden. Als een brekende golf onze boot zou omgooien, zouden wij op een reddingsvlot moeten stappen. We waren zo ver verwijderd van het vasteland, dat het zomaar een week zou kunnen duren voordat we dan gered zouden worden. Het was heel intensief en spannend om te doorleven.” Uiteindelijk kwamen de ervaren zeilers schadevrij uit de storm na een nacht hard werken. ,,Het gaf ons heel veel vertrouwen in ons schip én in onze tactiek. Het confronteerde ons maar weer eens met het feit dat de zee een omgeving is waar wij van nature niet thuishoren.”

KORAALTUINIEREN

Met hun boek willen Smits en Van Hees mensen ervan overtuigen dat niemand zijn eigen invloed moet onderschatten. ,,Een mooi voorbeeld zagen we bij jonge Polynesiërs die zich bezighouden met ‘koraaltuinieren’. Zij verzamelen stukjes gezond koraal, kweken dat op en plaatsen het weer terug waar het slecht gaat om koraalriffen te herstellen. Daarom was het ook zo belangrijk om al dat dode koraal te zien, om te beseffen dat er iets moet gebeuren.”

Wat de duurzaamheidszeilers maar willen zeggen: ja, de problemen zijn groot en je ziet door al dat dode koraal misschien soms het rif niet meer. Maar er zijn altijd mensen die het tij proberen te keren. ,,Je bent niet een druppel in de oceaan, je bent de hele oceaan in een druppel.” Wie meer wil horen van Smits en Van Hees, kan langsgaan bij hun zeilboot tijdens SAIL, nog tot en met 24 augustus. Hun schip Lucipara 2 ligt aan de steiger bij het Scheepvaartmuseum.