Koude Oorlog herleeft op vliegbasis Soesterberg

SOESTERBERG Misschien een oppervlakte van vijf van de duizend voetbalvelden die de voormalige vliegbasis groot is, was zaterdag opengesteld voor de deelnemers aan de Open Monumentendag. Voor velen was het de eerste keer dat ze op het terrein van Park Vliegbasis Soesterberg kwamen, laat staan in één van de 36 shelters of een bunker.

door Jan van Steendelaar

Ben Hoekstra uit Soest was één van de vele gidsen van Utrechts Landschap die uitleg gaf over de geschiedenis van met name de Koude Oorlog. Van de 36 shelters, waarin straaljagers veilig geparkeerd en onderhouden werden, hebben enkele een nieuwe bestemming gekregen.

AFBREKEN?

Ze zijn bijvoorbeeld in gebruik als kantoor, werkplaats voor kunstenaars of te huur als evenementenlocatie. Ook is er een shelter waarin het hout ligt opgeslagen van bomen die in het park gekapt zijn en hergebruikt worden, bijvoorbeeld als afzetting. Andere shelters zijn afgesloten en worden teruggegeven aan de natuur. Afbreken zou een kostbare zaak zijn. ,,En uit historische oogpunt ga je ze natuurlijk niet weghalen”, zegt Hoekstra.

In elke shelter was plaats voor één toestel. Dat kwam door de ruimte die in beslag genomen werd door de opslag langs de wanden van alle mogelijke onderdelen voor reparatie van een toestel. De toestellen werden achteruit de shelter in gereden. In feite werden ze getrokken door lieren. Bij vertrek konden de gigantische achterdeuren worden opengezet. Daardoor konden hitte, uitlaatgassen en herrie worden, afgevoerd.

DE HAKKELAAR

In de jaren tachtig werd drugsbaron Johan V., beter bekend onder zijn bijnaam de Hakkelaar, zo gevaarlijk geacht door zijn contacten en rol in het criminele milieu, dat er sprake van was hem op de basis gevangen te zetten. ,,Er was toch al bewaking rondom, er waren hekken rondom, dus om hier weg te komen was bijna onmogelijk. Uiteindelijk is dat niet doorgegaan”, vertelde Hoekstra.

Niet alleen de shelter was te bezoeken, onder meer voor een lezing, ook van commandobunker zeshonderd waren de loodzware deuren van ruim dertig centimeter dik opengezet. De bunker is bestand tegen alles wat de Russen konden inzetten: chemische, biologische en zelfs nucleaire wapens.

EVACUATIE

Ook de ondergrondse legering die bezocht kon worden was hiertegen beschermd. Deze was gebouwd voor het geval er calamiteiten zouden zijn. Bij evacuatie zouden militairen er een veilige schuilplaats hebben die nauwelijks is te ontdekken omdat hij helemaal opgaat in het landschap.

Veel comfort was er niet. In de slaapgelegenheid sliep men twee- of driehoog in smalle veldbedden. Er konden 78 mensen in. Men ging ervan uit dat dit voor een periode van zo’n drie weken zou zijn. ,,Maar onderzoek heeft bewezen dat de mens van tegenwoordig helemaal gek zou worden als hij er twee dagen zit”, aldus Hoekstra. Het hardnekkige verhaal van een lange tunnel onder de vliegbasis door naar het Officierscasino is volgens hem een fabel. ,,Er is wel een klein stukje tunnel, maar meer niet, tenzij het heel diep zit en heel goed verstopt.”

HERMETISCH AFGESLOTEN

Decennia lang is het gebied hermetisch afgesloten geweest van de buitenwereld. Dankzij de Open Monumentendag heeft men een klein inkijkje kunnen krijgen in de militaire geschiedenis van de gebouwen. Honderden belangstellenden hebben van die mogelijkheid gebruik gemaakt.