NMM in Soesterberg stuit op sensationele vondst van tien zwaarden

27 november 2025 om 17:15 Historie

SOESTERBERG Conservatoren van het Nationaal Militair Museum (NMM) stuiten bij hun onderzoek soms nog steeds op unieke vondsten. Ze deden bijvoorbeeld onlangs een opmerkelijke ontdekking in Friesland. In een depot van museum Sloten op de zolder van het stadhuis van Balk in de gemeente De Fryske Marren troffen ze tien authentieke zestiende-eeuwse tweehandszwaarden aan.

Door Jan van Steendelaar

De vondst kwam aan het licht tijdens een onderzoeksproject van het NMM naar deze imposante historische wapens. In het verleden werd binnen het museum verondersteld dat de zwaarden replica’s zouden kunnen zijn. Daardoor verdwenen ze in de vergetelheid. Onderezoek heeft nu aan het licht gebracht dat de zwaarden echt zijn, 

Na het Nationaal Militair Museum bezit Museum Sloten, dat naast de tien zwaarden op de zolder ook twee tweehandszwaarden op zaal heeft, hiermee in één klap de grootste collectie tweehandszwaarden van Nederland.

STATUSSYMBOLEN

Reusachtige tweehandszwaarden van soms meer dan twee meter lang spreken sterk tot de verbeelding. Ze worden verbonden aan legendes over helden zoals de Friese ‘vrijheidsstrijder’ Grutte Pier (1480-1520), watergeus Cabeliau die Den Briel bevrijdde (1572), of Maximiliaan van Bossu tijdens de Slag op de Zuiderzee (1573). De vraag is of deze imposante wapens werkelijk als strijdwapen dienden, of eerder ceremoniële objecten en statussymbolen waren. Die vraag proberen de conservatoren van het NMM en onafhankelijke specialisten nu voor het eerst systematisch te beantwoorden.

UNIEK ELEMENT

Het onderzoeksteam heeft inmiddels meer dan honderd tweehandszwaarden uit zes verschillende Nederlandse collecties onderzocht. Een uniek element is dat enkele originele wapens, onder streng toezicht en met veiligheidsmaatregelen, gehanteerd worden door Oskar ter Mors, oprichter en hoofdtrainer van Wapenkunst Academie Rijswijk. Hij behoort tot de zeer kleine internationale groep experts die deze zwaarden kan hanteren volgens technieken uit zestiende- en zeventiende-eeuwse vechtboeken. Dit geeft een unieke inkijk in hun gebruik.

(De tekst gaat verder onder deze foto).

Eén van de tien historische zwaarden die op de zolder van het stadhuis in Balk zijn gevonden. - NMM

GEOMETRISCHE METINGEN

Deze ‘ervaringsanalyse’ wordt wetenschappelijk getoetst met geometrische metingen, dynamische eigenschappen (zoals balans- en percussiepunten), gebruikssporenonderzoek en dateringsstudies. Zo kwam het team ook een identieke kopie van het zwaard van Grutte Pier op het spoor in de collectie van het Koninklijk Legermuseum in Brussel.

CONSERVEREN

Op 12 december zal het onderzoeksteam de tien zwaarden uit Balk nader onderzoeken op locatie. Oskar ter Mors zal enkele zwaarden hanteren om hun gevechtsfunctie te analyseren. Aansluitend zullen collectiemedewerkers van het NMM de zwaarden conserveren en overbrengen naar het depot van het Museum Sloten, waardoor deze unieke voorwerpen behouden blijven voor de generaties na ons. 

Met deze tien nieuwe zwaarden beschikt het team over waardevolle vergelijkingspunten. De onderzoekers hopen hiermee stap voor stap in kaart te brengen hoe deze imposante wapens echt gebruikt werden, voorbij de legendes, terug naar de tastbare historische werkelijkheid.