Van de acht bestuursleden van Collectief Eemland zijn er zes boer of ex-boer. Dat praat gemakkelijker." Gebiedscoördinator Wilhelm Bos en bestuurslid en melkveehouder Marcel Vedder zijn twee van hen. Zij vertegenwoordigen negentig boeren die aan weidevogelbeheer doen.

Ter bescherming van de weidevogels is het belangrijk dat bomen in de polder worden gekapt. Dat laatste is niet populair in Baarn. Bos legt uit waarom het noodzakelijk is. ,,Driehonderd meter rond een boom tref je geen nesten van weidevogels aan. Dat komt omdat roofvogels die bomen als uitzichtpunt gebruiken om te zoeken naar eieren en kuikens. Dat weten de grutto's en kieviten. Vroeger plantten boeren twee bomen bij de ingangen van hun terrein. Dat zijn inmiddels hele grote populieren geworden. De gemeente Amersfoort heeft meteen toestemming gegeven die bomen te kappen. Baarn niet. We hebben een kapvergunning aangevraagd voor vijf bomen. Voor één boom is er één verstrekt. Terwijl we elders vijf of tien knotbomen willen terugplanten. Knotbomen horen thuis in de polder en zijn niet gevaarlijk voor weidevogels." Volgens beide mannen is uit onderzoek gebleken dat, in gebieden waar bomen zijn weggehaald, steeds meer weidevogels voorkomen. ,,Weidevogels zijn gebaat bij open plekken", vult Marcel Vedder aan. ,,Ze nestelen zelfs dichtbij een druk fietspad, alleen dus niet bij bomen."

We zetten ons vooral in voor weidevogels, omdat die hier veel voorkomen

AANDACHTSPUNTEN In Nederland zijn veertig agrarische collectieven. Hierin zijn agrarische grondeigenaren en -gebruikers vrijwillig verenigd voor het uitvoeren van agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Elk collectief heeft een aantal aandachtspunten. Collectief Eemland zet zich vooral in voor de weidevogels omdat die van oudsher veel voorkomen in de Eempolder. Het gebied loopt van Eemnes in het westen tot riviertje de Laak in het oosten.

,,Veel zaken hebben effect op het aantal weidevogels", legt Wilhelm Bos uit. Hij laat een paneel zien met twintig verschillende factoren. ,,Later maaien heeft een positieve invloed. Zo ontstaat een lappendeken van hoog en laag gras. In hoog gras kunnen kuikens zich verstoppen. Je voorkomt dat nesten kapot worden gereden en er komen meer insecten voor in hoog gras. Kuikens eten die insecten." Het aantrekken van insecten is ook de reden dat bermen worden ingezaaid met bloemen en planten.

PLAS DRAS Daarnaast zorgen boeren voor plas dras. Dat is het gedeeltelijk onder water zetten van hun land waar vogels zich kunnen concentreren. ,,Jaarlijks zoeken we met 75 vrijwilligers naar nesten in weilanden", vertelt Marcel Vedder. Sinds drie jaar wordt het zoeken ook per drone met warmtecamera gedaan. ,,Met stokken wordt het nest gemarkeerd. Vooral als het gras langer is, is het zoeken met drones handiger, door mensen is het dan bijna niet te doen."

Collectief Eemland is voortgekomen uit Ark&Eemlandschap dat in 1999 is opgericht. In 2016 werden er collectieven opgericht. De provinciegrens werd toen de grens tussen Collectief Oost en Collectief Eemland. Sindsdien is Collectief Eemland niet meer actief in polder Arkemheen. ,,Onze droom is dat het aantal weidevogels weer zal toenemen. In Eemland is de populatie vrij stabiel, dat is op zich al een prestatie. Dat komt deels door de inzet van de boeren. Landelijk dalen hun aantallen jaarlijks met 5%", legt Bos uit. ,,Er wordt hier weinig biologisch geboerd, maar er is een grote bereidheid om weidevogels te beschermen en tot agrarisch natuurbeheer", vult Vedder aan.

Overdag lukt het vogels rovers weg te houden, maar 's nachts komen de Hermelijnen

HERMELIJNEN Volgend jaar wordt een periode van zes jaar afgesloten. Dan wordt duidelijk wat de precieze resultaten zijn van de inspanningen omdat die jaarlijks fluctueren. ,,Vorig jaar waren er heel veel muizen, waardoor roofdieren veel jongen kregen. Dit jaar zijn er beduidend minder muizen, waardoor roofdieren weer meer naar de vogels kijken. We zouden graag een ontheffing krijgen om op hermelijnen te mogen jagen. Want overdag lukt het de vogels prima rovers weg te houden van de nesten, maar 's nachts komen de hermelijnen. Die halen de eieren weg, ze trekken zich niets aan van de ouders. Dat hebben we gezien met onze wildcamera's. Dat is erg zuur om te zien. Een kievit broedt wel weer opnieuw, een grutto niet." Vossen en kraaien mogen wel worden gejaagd. Overigens zijn de meeste weidevogels trekvogels die in Nederland worden beschermd, maar in bijvoorbeeld Frankrijk is het traditie grutto's te schieten. Dit is momenteel wel verboden, maar niet definitief. En in Portugal wordt een vliegveld bij een groot rustgebied voor trekkende grutto's uitgebreid. In eindbestemming Afrika tenslotte lopen grutto's het risico te worden doodgeschoten omdat boeren bang zijn dat ze rijst opeten wat ze net gepoot hebben.

,,Veel mensen weten niet wat we doen. Ze zien hier het mooie poldergebied, maar hebben geen idee wat de boeren allemaal doen. Dat ze land onder water zetten en 25 procent van hun land later maaien om de vogels te beschermen. Van de negentig boeren in dit gebied, die met weidevogelbeheer meedoen, hebben er zeventig een plas dras", aldus Marcel Vedder.

BERMBEHEER Wat beiden wel graag zouden zien, is bermbeheer. ,,Langs de Bloklandweg hadden we bermen ingezaaid. Daarop kwamen klachten van boeren, die bang waren voor onkruid op hun land, en fietsers. Gemeenten maaien de bermen alleen en laten het maaisel vervolgens liggen omdat niemand het wil hebben vanwege het afval dat er tussen zit. Binnenkort gaan we langs een doodlopende weg, de Vaartweg, de grond armer maken door er kalk bij te strooien. Hierdoor krijg je mooiere planten in de bermen. Dat is ons ideaalbeeld. Je krijgt daardoor mooie linten door de polders, wat ook leuk is voor fietsers en goed voor insecten die weer kunnen worden gegeten door de kuikens van de weidevogels. Maar dat kost geld en dat is er helaas niet. Wat ook belangrijk is, is dat er koeien in de wei lopen. Op de mest komen vliegen af wat ook weer goed is. Daarom zien we graag flink veel koeien buiten. Nadeel is wel dat ze nesten kunnen vertrappen."

Door Christine Schut

Christine Schut
Foto: Christine Schut
Marcel Vedder (l) en Wilhelm Bos.
Christine Schut
Foto: Christine Schut
De deelnemende agrariërs zijn herkenbaar aan een bordje op het hek.